Un-management : het leiderschap van iedereen aanspreken


Al jaren ben ik gefascineerd door het bedrijf Goretex, maker van hoogwaardig materiaal voor buitensportkleding. De oprichter, Bill Gore, had een eigen visie op het omgaan met medewerkers (‘geassocieerden’). Hij selecteerde mensen puur gevoelmatig, liet hen drie maanden in alle productieprocessen meelopen en vroeg vervolgens waar ze dachten de grootste bijdrage te kunnen leveren. Op grond daarvan sprak hij targets af met hen. Aan functie omschrijvingen deed hij niet. Bill Gore is inmiddels overleden maar het bedrijf is nog steeds een platte organisatie met uit wisselende teams, gevormd rond kansen en ideeën.  Iedereen communiceert rechtstreeks met anderen, zowel binnen als buiten het bedrijf. De mensen die het meest te maken hebben met een project nemen de beslissingen.

Met die aanpak onderscheidt Goretex  zich van veel organisaties met een formele hiërarchie, waar informatie topdown stroomt en de communicatie tussen mensen via vaste lijnen en structuren verloopt. Organisaties waarde top beslist welke mensen voor welke taken worden ingezet. De toedeling van functies lijkt soms wel op het verschuiven van schaakstukken op een bord. Vanuit de organisatiedoelen mensen inzetten als instrument in plaats van, zoals Bill Gore deed,  een mens zelf de verbinding laten maken tussen talent, passie en wat aan de organisatie bijdraagt.

Martin Buber sprak ooit de angst uit dat dergelijke instrumentele relaties (hij noemde het Ik-Het relaties) de wereld zouden overwoekeren en hij pleitte voor een meer gelijke en wederkerige verhouding tussen mensen. Hij noemde dat een ik-jij verhouding, waarin de ene mens zich tot de andere mens verhoudt. In je verhouding tot een ‘jij’ bevestig je de ander. Je geeft hem het vertrouwen dat hij er mag zijn. In zulke relaties ben je met je hele wezen betrokken.’ (Schuijt, 2009) In een ik-jij organisatie zijn er geen werknemers aan wie taken worden  gedelegeerd, maar mensen die vanuit hun verantwoordelijkheid taken oppakken.

Grote bureaucratische organisaties staan voor de uitdaging om instrumentele verhoudingen tussen mensen te transformeren naar gelijkwaardige relaties. Niet denken voor en beslissen over medewerkers, maar in samenspraak zoeken naar een combinatie van ieders passie, talent en bijdrage aan organisatiedoelen. Het leiderschap van iedereen aanspreken. In plaats van informatie het bedrijf in sturen zoeken naar een vorm van tweerichtingsverkeer. Die gelijkwaardigheid is niet alleen intern een uitdaging, maar geldt ook naar klanten. Open staan voor feedback. Het publiek betrekken bij bedrijfsactiviteiten door hen uit te nodigen hun mate van tevredenheid aan te geven over een dienst. Bezoekers uitnodigen om recensies te schrijven, of te reageren op blogs. Bezoekers laten meepraten in user communities.

Het gebruik van sociale media verandert de aard van samenwerking en interactie binnen een bedrijf en kan gelijkwaardigheid stimuleren. Het geeft alle betrokkenen de mogelijkheid om hun perspectieven en ideeën aan een discussie bij te dragen en zichzelf te informeren over een groot aantal zaken. “Sociale media geeft meer mensen in de organisatie een stem, het laat hen interacteren op voet van gelijkwaardigheid. De illusie van controle  moet worden opgegeven en het management moet vertrouwen op de vaardigheid van medewerkers om productief te interacteren zonder dat ze voortdurend gecontroleerd of gesuperviseerd worden.” (Andrew McAfee, auteur van Enterprise 2.0) Rutger Doctor van Creativecrowds gaat nog een stap verder.  “Als je in een online netwerk laat zien dat je op een terrein mensen helpt, zul je uiteindelijk ook zelf geholpen worden. Het gaat om elkaar verder helpen.”

Bill Gore noemde zijn stijl “un-management’. Hij geloofde heilig in natuurlijk leiderschap: mensen worden niet geboren als leiders, maar ze worden het door daadwerkelijk leiding te geven. Hij geloofde dat een echte leider als een soort magneet talenten aantrekt, mensen die juist met jou willen werken. Het geheim van die aantrekkingskracht is zijn of haar eigen passie en de geloofwaardigheid die de leider heeft opgebouwd. Leiders zijn volgens hem degenen die door anderen worden gevolgd. Bill Gore stierf helaas in 1986. Maar als hij nog zou leven zou hij duizenden volgers hebben gehad.